Gần 80 tuổi, cũng là ngót tám thập kỷ ông gắn bó với ngôi đền. Một trong số ấy là đền Bà Kiệu. Một phần khu vườn của nghệ nhân Hai Ninh giờ đã là căn biệt thự cho thuê. Sau này, bà Lê Thị Kiệu đã đứng đầu việc mở rộng, xây dựng đền và dân gian đã lấy tên bà đặt cho tên đền. Diện tích đất hẹp, chỉ có thể trồng những loại cây cao cấp, hoa, cây cảnh của gia đình ông Hai Ninh kén khách.
Bà Kiệu. Nguyễn Tiến Dũng, cháu nội nghệ nhân Hai Ninh có nước da đen cháy, trông giống một dân cày hơn là một chàng trai Hà thành. Hay có, mà dở cũng không thiếu. Ông tỉ mỉ trồng lan, trà theo nếp cũ. Phần đất của gia đình không thỏa ước mơ chăm hoa, nên anh chàng thi Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
Đền vốn có tên là Thiên Tiên điện, thờ Mẫu Liễu Hạnh. Cây hoa gắn bó với ông bà suốt cả đời người.
Vào hậu cung của ngôi đền, chỉ cách đường một quãng ngắn, ngắn lắm, mà ta đã thấy như ở một cõi khác. ". Ở Nghi Tàm, người còn gắn bó nhất với cây, với hoa là gia đình nghệ nhân Nguyễn Ninh, người làng vẫn gọi là Hai Ninh. Chỉ riêng trên tầng ba của căn nhà, đã có đến dăm bảy chục chậu địa lan.
Diện tích đất không còn nhiều, thành ra những chậu lan còn "leo" lên cả tầng thượng. Với gia đình tôi, còn là giá trị dòng họ. Nhưng không gian vẫn phủ kín mầu xanh của cây và hoa.
Gia đình tôi đẵn trồng lan và trà. Trong khi đó, nhiều địa phương phát triển nghề hoa, người mua thường chọn những loại hoa, cây bình dân hơn. Cuộc sống vẫn đang có nhiều biến động. Điều xấu, điều tốt đan xen. Có người nghĩ gia đình ông Hùng "giữ" đền để tư lợi. "Những năm 80, người ta đến nhà tôi mua hoa nườm nượp, nhất là dịp Tết, vợ chồng con cái vần vật ngoài vườn từ sớm đến hai giờ chiều mới được ăn sáng.
Thời cục có những biến thiên, nhưng tình ấy vẫn được bảo lưu theo cách này, cách khác. Bao năm khó nhọc, khổ sở cũng chỉ vì bổn phận với dòng tộc và cao hơn nữa là giá trị văn hóa của cả cộng đồng. Mùa nước cạn, ông và các con "vật" bùn Hồ Tây lên phơi khô, đập vỡ ra thành các viên đất, để một năm mới dùng.
Nghề làm hoa, cây cảnh có cái hay như vậy. CHÍ DŨNG. Giờ làm kỹ sư tại Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội". Từ đó, con cháu họ Lê đảm đang trông nom đền (bài ký trùng tu đền năm 1886 do Nguyễn Huy Kỷ soạn nói rõ điều này). Sống ngay cạnh nơi thờ phụng, tôi cũng như bất kỳ ai làm dâu, rể của nhà này đều phải học cách ăn, cách nói, cách ở sao cho hiệp chốn oai nghiêm".
Bao nhiêu kinh nghiệm trồng cây của gia đình được kỹ sư trẻ Nguyễn Tiến Dũng dồn cả vào để ươm những mầm xanh, những giống hoa làm đẹp cho thành thị. Nhưng ông bà vẫn dành một diện tích đáng kể để trồng hoa.
Giờ, cả ông lẫn cháu vẫn chưa thôi khuây khoả tiếc nhớ. Chẳng còn dấu vết nào của một làng hoa ngàn tuổi. Khi về làm dâu nhà họ Lê tôi mới hiểu thêm, đấy chính là những giá trị linh tính. Vừa cho đỡ nhớ, vừa để bán.
Đó là kết quả của những ngày lăn lộn ngoài vườn chăm hoa, chăm cây. Năm nào cũng gọt từ 700 đến 1. Tôi đã gần 80 tuổi, cũng bắt đầu nghĩ đến bàn giao cho con cháu. Ở đây, ta có cơ hội khám phá nhiều điều thích. Ông Hai Ninh bảo: "Giờ đất ít, không trồng các loại cây đại trà như trước được.
Thỉnh thoảng vẻ bề ngoài lộn xộn kia làm ta mất đi thời cơ khám phá những nét đẹp ẩn giấu bên trong. Trong một lần như thế, tôi không khỏi sửng sốt khi biết ngôi đền vẫn được chăm chút bởi con cháu.
Con trai tôi là nhà khoa học, công tác bên Viện Dược liệu, không có điều kiện để làm thuê việc đòi hỏi sự kĩ càng này. Con cháu trong nhà đều được giáo dục ý thức từ nhỏ, bởi vậy tôi sẽ giao cho hai người cháu là Lê Xuân Điều và Bùi Anh Tuấn, chúng nó sẽ thay tôi săn sóc đền.
Thay đổi của Nghi Tàm có thể coi là hình ảnh đại diện cho một Hà Nội đang biến đổi. Dẫu rất chật chội, nhưng các hộ gia đình vẫn giữ một khoảng sân để làm lối ra vào hậu cung. Khi "cơn lốc" bê-tông kéo đến Nghi Tàm, ông bà Hai Ninh vẫn bền chí nghề cũ. Người ta chẳng thể nào vô tâm khi dành cả năm chăm sóc những cây có thế "mẫu tử", thế "bạt phong hồi đầu" (nhắc nhỏm con người luôn phải nhớ tông tích).
Buồn cười. Cách chơi truyền thống trọng hương hơn sắc, như con người trọng cốt cách hơn vẻ bề ngoài. Ở giữa trung tâm thị thành, những tuyến phố chung quanh hồ Hoàn Kiếm tấp nập xe cộ từ sáng đến tối.
Bà Hùng về làm dâu họ Lê nay đã nửa thế kỷ tâm tình: "Trước đây cứ nói đến thờ tự là mọi người quan niệm mê tín nặng nề.
Đã bao năm trôi qua mà con cháu họ Lê vẫn đấu làm nhiệm vụ từng được khắc trên bia đá.
Cơ nghiệp gây dựng cũng từ những bông hoa. Nông dân? Nhưng Dũng không nghĩ thế. Giờ, người trực tiếp chăm nom đền là ông Lê Mạnh Hùng. Không gian ngày càng hẹp hơn. Ông bà Hai Ninh đều là người Nghi Tàm. Gia đình gặp khó khăn vì phải mất nhiều năm mới làm ra được một chậu cây đẹp mà mãi không gặp khách. Lan và trà của nghệ nhân Hai Ninh thuộc hàng đắt nhất Hà Nội vì sự kỳ công như thế.
Nhìn trên bản đồ, bán đảo Nghi Tàm như một cánh hoa dập dềnh trên sóng nước Hồ Tây.
Bởi Hà Nội vẫn có những con người dẻo dai gìn giữ nếp nhà, trong cái riêng của gia đình lại có cái chung của cộng đồng như thế.
Điều khiến người ta bất thần khi gặp nghệ nhân Hai Ninh là ông kiêu hãnh truyền thống trồng hoa cây cảnh của gia đình vẫn được giữ vững, ngay cả khi Nghi Tàm không còn đất trồng hoa.
Đâu đâu cũng là những tòa nhà lộng lẫy. Ông "thừa kế" bổn phận "tay hòm, chìa khóa" ngôi đền từ tiên nhân, cụ Lê Văn Thực. Nhưng ngay bên hồ, vẫn có chốn bình yên. Những tưởng cây hoa Nghi Tàm chỉ còn là quá cố thì mầu xanh vẫn bền bỉ vươn lên. Lan và trà ưa ẩm, nhưng rễ phải thoáng, chỉ có loại đất ấy mới đáp ứng được. Ngày nghỉ, anh cứ một mình làm thể nghiệm với các loại hạt giống, cây giống.
Con cháu họ Lê sống cạnh đền nay đã phát triển đến hơn 30 nhân khẩu. Nhưng như nhà nghiên cứu Giang Quân vẫn nói, rồi cái đẹp sẽ chiến thắng. Những thế cây luôn được gửi gắm trong đó đạo nghĩa, tình người. Mỗi dịp làm cây là một dịp nghệ nhân Hai Ninh lại răn dạy con cháu. Hiện, ngành văn hóa sử dụng phần ngoài phục vụ khách tham quan, phía hậu cung gia đình ông Hùng quản lý. Năm 2005, ông mới dằn lòng xây nhà cho thuê.
Tiếp xúc với gia đình ông Hai Ninh, tôi chợt nhận ra, nếp nhà của người Hà Nội không bó gọn trong những lời ăn, tiếng nói, nếp xử sự, mà còn là tình yêu mãnh liệt đối với truyền thống gia đình. Đền Bà Kiệu góp phần tạo nên nét duyên của hồ Hoàn Kiếm. Chỉ rằm, mồng một hoặc những ngày lễ gia đình mới mở cửa, vì khách vào tự do khó trông được.
Mấy hộ gia đình sống cạnh đền, chỗ góc đường Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu chính là con cháu họ Lê, là hậu duệ của bà Lê Thị Kiệu.
Trai Hà Nội, gia đình khá giả, ai lại đi làm. Hậu cung của ngôi đền vẫn còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý. Riêng tháng Chạp, con cháu hội tụ lại gọt thủy tiên. Hai người nên vợ, nên chồng từ bàn tay trắng, phải đi ở nhờ, thuê đất làm hoa. Hồi Dũng thi Đại học Nông nghiệp, rất nhiều bạn bè thấy.
Ông Hùng tâm tình: "Nhà tôi cứ đời trước ra đi, thế hệ sau sẽ nối tiếp bổn phận. Nghệ nhân Hai Ninh bảo: "Trong các cháu có cháu Dũng nối nghiệp tôi. Nhưng không. Không gian ấm êm, linh thiêng như hàng trăm năm nay vẫn thế. Mười bốn tuổi, bà Hai Ninh đã gánh hoa đi bán ở chợ Đồng Xuân. Ngoài giờ làm vườn ở công ty, anh còn tự lập một phòng thử nghiệm riêng trên gác hai.
Khi đô thị mở đường dạo ven Hồ Tây, vườn cây và cả ngôi nhà có phòng thí nghiệm của gia đình Dũng được ông bà cho cũng bị thu hồi để lấy đất mở đường.
Cặp vợ chồng già bao năm xoay trở trong cái "bao diêm" ấy, và cả mấy gia đình khác trong họ cũng thế, không tơ hào một mét vuông không gian thờ tự của ngôi đền. Điều đó góp phần tạo nên một đại gia đình nề nếp, trên kính dưới nhường giữa thời buổi nhiều biến động.
000 củ". Vẻ đẹp ấy khiến Nghi Tàm trở nên "làng biệt thự" quyến rũ nhất Hà Nội, nơi nhiều người nước ngoài đến thuê nhà. Căn nhà ông Hùng như chiếc bao diêm, rộng chừng 6 m2. Làm hoa khó nhọc mà vui, vì làm đẹp cho đời", nghệ nhân Hai Ninh tâm tình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét